Anasayfa - Eğitim Sözlüğü- Resimler - Linkler - Makaleler - Kitap Özetleri - İlginç Hikayeler - Dosyalar -  Anketler - Planlar - Son Depremler

 

YAZMA ÖĞRETİMİ

 

Yazma; duygu, düşünce ve isteklerin yazılı işaretlerle iletilmesidir. Algısal ve
motor yanları yüksek düzeyde olan psiko-motor bir beceridir. Yazabilmek için her-
şeyden önce, el kalemi tutabilecek olgunluğa erişmiş olmalıdır. Öte yandan, yalnız-
ca elin olgunlaşması yazabilmeyi tek basma sağlayamaz. El kalem tutarken, göz de
örnekleri görmelidir. Şekil olarak düzgün ve yön olarak da doğru yazabilmek için ör-
neklerin yazılışı gözlenmelidir. Bunlar yazmanın daha çok motor yanıyla ilgili özel-
liklerdir. Bunun bir de bilişsel yanı vardır. Yazarken uyulması gereken kuralları bil-
mek ve bu kurallara uygun yazmak gerekir. Yazı ile verilen mesajın okuyucu tara-
fından doğru ve eksiksiz anlaşılması için, yazarın mesajım hangi sözcüklerle ifade
edeceğin!, nasıl düzenleyeceğini ve kurallara uygun bir şekilde yazmasın) bilmesi
gerekmektedir.

 

İnsanların, hem öğrencilik dönemlerinde hem de bunun dışındaki dönemler-
de yazmaktan hoşlanmamalarının farklı nedenleri olabilir. Bu nedenlerin önemli bir

bölümünün yanlış yazı öğretimi olduğu inkar edilemez. Bunun önüne geçmek için
öğretmen, davranış kazandırmaya çalıştığı öğrencilerinin gelişim özelliklerim çok iyi
bilmeli, buna uygun eğitim durumları hazırlamalıdır.

 

Psiko-motor gelişim bakımından ele alınırsa, birinci sınifa başlamış öğrenci-
lerin henüz kas ve kemik gelişimi tamamlanmamış; sinir-kas uyumu ve göz-kas
uyumu henüz sağlanamamıştır. Bu öğrenciler uzun süre kalem tutamazlar; elleri ça-
buk yorulur. Onların, cümleleri satırlar doluşu yazmalarım beklemek doğru olmaz.
Bu, onların dikkatlerin! toplu tutabilme sınırım da aşar. Yazarken harfleri doğru ve
düzgün yapamayabilirler. ilk zamanlar onları mükemmel yazmaya zorlamak doğru
değildir. Düzgün olmasa da ilk yazılarım taktir etmek; uygun pekiştireçler vererek
heveslendirmek gerekir. Duyuşsal gelişim özelliklerinden dolayı desteklenmeye son
derece ihtiyaçları vardır. Küçük başarıları ödüllendirilirse, başarılı olma duygusunu
hep yaşamak ister ve bunun için çabalarlar.

Gelişim özellikler dikkate alınmadan öğrencilere sunulan eğitim durumları,
onların yorulmalarına; dikkatlerinin dağılmasına; başarısızlığı yaşamalarına; heves-
lerinin kaçmasına yol açar. Bu duygularla, öğrenciler yazmaktan nefret eder hale
gelebilirler.

 

1.       Yazma Becerisinin Öğretimi

 

Yukarıdaki bölümde de söz edildiği gibi, öğrenciler mekanik olarak yazmayı
birinci sınıfta, ilkokuma-yazma öğretimi döneminde öğrenirler. Bu süreçte bir yan-
dan da öğrencilere noktalama kuralları öğretilmeye başlanır. Noktalama işaretleri-
nin öğretimine Beşinci Ünitede yer verilmiştir.

 

Yazmanın bir boyutu da mesajın yazmak için nasıl düzenleneceğidir. Bunun-
la ilgili becerinin kazandırılmasına yine birinci sınıftan başlamak gerekir. Bunun için
çıkış noktası her zaman, sınıfça konuşulan bir konu olmalıdır. Konuşulan bir konu
ile ilgili olarak, sınıfça varılacak ortak bir karara dayanarak, düzeye göre bir-üç cüm-
le yazdırılmalıdır. Cümlelerin sayışı, öğrencilerin becerileri geliştikçe arttırılmalı;

dördüncü-beşinci sınıflardaki kompozisyon türündeki yazılı ödevlere hazırlık yapıl-
malıdır.

 

Öğretmen, seçilen cümlelerin konuyu en iyi ifade eden, özetleyen; konu hak-
kındaki düşünceleri en iyi yansıtan cümleler olması gerektiğin! öğrencilere kavrat-
malıdır. Bunun için, öğrencilerin önereceği cümleler söyleniş sırasına göre tahtaya
yazılır. Bunlar içinden birbirine yakın olanlar elenir. Kalanlar, zaman, akış ya da
mantık sırasına göre sıralanarak yazılır. Bu sıralama, sınıftaki tüm öğrencilerin ka-
tılımıyla gerçekleştirilmelidir. Bu, öğrencilere düşüncelerin sıralanışındaki mantığı
kavratır.

 

Yazı türü olarak, ilköğretim okullarında ve özellikle ikinci kademesinde, gele-
neksel olarak öğrencilerden istenen "bir kompozisyon yazmaları" dır. Oysa kompo-
zisyon yazılı anlatım demektir. Değişik türlerde kompozisyon yazdırılabilir. Bu an-
lamda öğrencilere yazacakları tür hakkında bilgi vermek gerekir. Öğrencilerden yal-

nizca kompozisyon yazmalarım istemek, bir süre sonra sıkılmalarına yol açabilir.
Bunun için öğrencilere çeşitli yazma fırsatları yaratmak gerekir. Öğrencilerden, -
zenli olarak günlük defteri ya da anı defteri tutmaları; mektup, yemek tarifi, senar-
yolar yazmaları; raporlar hazırlamaları; sınıf gazetesi çıkarmaları istenebilir. Bu tür
etkinlikler öğrencilerin yaratıcılıklarım geliştirmeye de olumlu etki eder.

 

1.1.  Grupla Kompozisyon Yazma Öğretimi

 

Özellikle ilköğretim okulu birinci kademede, hiçbir ön hazırlık ve ortak alıştır-
ma yapmadan, öğrencilerin kompozisyon yazmalarım istemek, onların yazmaya
karşı olumsuz tutum geliştirmelerine yol açmaktadır. Öğretmen, öğrencilere bir ko-
nu verip bununla ilgili kompozisyon yazmalarım istediğinde, öğrenciler şaşırıp kal-
maktadırlar: "Ne yazacağım? Kaç satır yazacağım. Bu kadar yazsam olmaz mı?
Yazmam için bana bir şeyler söyler misin?" Pek çok veli, zaman zaman bu sorular-
la karşılaşmaktadır. Böyle bir yazma ödevi vermeden önce öğretmen, öğrencilerine
bunu nasıl yazacaklarım, nelere dikkat etmeleri gerektiğim' uygulamalı olarak gös-
termelidir. Birkaç grup çalışmasından sonra, kendilerinin seçecekleri bir konu iie il-
gili yazmaları istenmelidir. Aşağıda, ilköğretim okulu birinci kademede yaptırılabile-
cek bir çalışma örneği sunulmuştur:

 

Ders: Türkçe

Sınıf: 4

Konu: Hafta sonunda yapılan piknikte yaşananların yazılı olarak anlatılması

Strateji, Yöntem ve Teknikler: Sunuş Yoluyla Öğretme Stratejisi; Düz Anlatım Yöntemi; Soru-Cevap Tekniği

Hedef 1: Verilen bir konu hakkında yazarken iç yapı ile ilgili uyulması gereken kurallar bilgisi

Davranışlar:

1) Yazının basında konuyu tanıtması gerektiğin! söyleme

2) Yazının giriş, geliştirme ve sonuç bölümleme göre planım yapması gerektiğini söyleme

3) Her paragrafta tek bir düşünce, duygu ya da olay ele almaşı gerektiğini söyleme

4) Paragraftaki her cümlede, bu düşünce, duygu ya da olayı açıklaması gerektiğini söyleme

5) Paragrafı, düşünce, duygu ya da olayı iyice belirttikten sonra bitirmesi gerektiğini söyleme

6) Paragraftaki temel düşünce ya da duyguyu bir cümlede belirtmesi gerektiğini söyleme

7) Konu dışındaki bilgilere yer vermemesi gerektiğini söyleme

8) Yazıya kısa, ilgi çekici ve konuyla ilgili bir başlık koyması gerektiğini söyleme

 

Öğrencilerin dikkatlerinin çekilmesi; güdülenmeleri ve kazanacakları davranışlardan haberdar edilmeleri

 

"Hafta sonunda yaptığımız piknikte eğlendiniz mi?... Piknikte yaptıklarımızı anlatabilir misiniz?..." Önce istekli öğrencilerden birkaçım konuşturur. Daha sonra, isteksiz öğrencılere piknikte yapılanları hatırlatarak, bundan hoşlanıp hoşlanmadıklarını sorar. Öğrencileri yeterince konuşturur.

"Piknikte neler yaptığımız! sözlü olarak anlattınız. Bu konuştuklarımızı, yazıyla da anlatabilir misiniz? Bunu nasıl yapacağınızı söyler misiniz?...

Bugün değişik bir etkinlik yapacağız. Bir konu hakkında yazarken nelere dikkat etmemiz gerektiğini, uygulayarak öğreneceğiz. Piknikte yaşadıklarımızı hep birlikte tahtaya yazacağız. Bunun için hepinizin katılması gerekiyor. Yazımızı bitirdikten sonra, bir kağıda geçirip okul panomuza asabiliriz."

 

Birinci hedefin davranışlarıyla ilgili uyarıcı materyali sunma

 

Öğretmen, birinci kuralı tahtaya yazar:

"Yazının basında konuyu tanıtmamız gerekir."

Üç-beş öğrenciye okutur. Yeterince tekrarlatır.

"Konumuz neydi?... Peki, konumuzu tanıtmak için neler söyleyebiliriz?..."

Öğrencilerin söylediklerinin tamamı dinlenir. Sınıfça karar verilen en uygun cümleler tahtaya yazılır. Bu cümlelerin seçiminde karar verirken, "Neden?", "Öbür cümlelerden ne farkı var?" gibi sorularla, ölçütler öğrencilere sezdirilir.

Öğretmen, ikinci kuralı tahtaya yazar:

"Yazının giriş, geliştirme ve sonuç bölümlerine göre plan yapmamız gerekir."

Üç-beş öğrenciye okutur. Yeterince tekrarlatır.
"Giriş, geliştirme ve sonuç bölümlerinde nelerden söz edebiliriz?..." '

Öğrencilerin söylediklerinin tamamı dinlenir. Sınıfça karar verilen uygun düşünceler tahtaya yazılır. Öğretmen, üçüncü kuralı tahtaya yazar:

"Her paragrafta tek bir düşünceyi, duyguyu ya da olayı ele almamız gerekir."

Böylece, her bölümün kaç paragraftan oluşacağı da belli olur.

 

Öğretmen, her düşüncenin bir paragrafta nasıl geliştirilmesi gerektiğine dair kuralları sırayla tahtaya yazar. Öğrencilerin, kurallara uygun olarak cümleler söylemelerini ister. Bu cümlelerin seçiminde karar verirken, "Neden?", "Öbür cümleler-
den ne farkı var?" gibi sorularla, ölçütler öğrencilere sezdirilir. Öğretmen, gerekirse uygun cümlelerin seçimi için öğrencileri yönlendirir. Bunu yaparken zorlamaz; gerekçe bildirir. Seçilen uygun cümleleri tahtaya yazdırır. Etkinlikler bu şekilde sürer. Öğrencilere bir yandan kurallar öğretilirken; bir yandan da kurallara uygun yazmaları için
alıştırma yaptırılmış olur. Öğrenciler, örneğin verilmesine etkin olarak katılırlar.


 www.ogretmeninsesi.com