Anasayfa - Eğitim Sözlüğü - Linkler - Makaleler - Kitap Özetleri - İlginç Hikayeler - Dosyalar  Türkçe Fontlar- Anketler - Planlar  Son Depremler - Ziyaretçi Defteri

 

HAYAT BİLGİSİ DERSİNİN İŞLENMESİNDE KULLANILACAK BELLİ
BAŞLI ÖĞRETİM YÖNTEM VE TEKNİKLERİ

 

Hayat bilgisi dersinin öğretiminde diğer derslerde olduğu gibi belli kalıplar ortaya konamaz. Öğretmen, ünitelerin ve öğrencilerin özelliğine göre farklı
yöntemler kullanabilir. Ancak hangi yöntem seçilirse seçilsin, bu gelişim düzeyinde çocukların somut düşündüğü, dikkatlerinin çabuk dağıldığı, kendilerini oyunla ifade ettikleri unutulmamalıdır. Bu nedenle öğrencilerin çeşitli duyu organlarını kullanmasına olanak verecek ve aktif olmalarım sağlayacak, merak güdülerini tatmin edecek ve problem çözme becerilerim geliştirecek yöntemlere ağırlık verilmesi gerekmektedir.

Hayat bilgisi dersinde kullanılması gereken başlıca öğretim yöntem ve
teknikleri şunlardır:

l. Gezi - gözlem

Gezi ve gözlem tekniği öğrencilerin yakın çevrelerim tanımaları, okulda kazandıkları bilgiler ile gerçek yaşam arasında ilişki kurmaları, bilgileri asıl kaynağından elde etmeleri amacıyla kullanılabilir. Gezi gözlem sırasında öğrenciler tüm duyu organlarım kullanarak, yasayarak öğrendikleri için kalıcı izli davranış değişikliği meydana gelir.

Gezi-gözlem tekniğinin öğretim hedeflerine ulaşabilmesi için öğretmenin aşağıdaki hususlara dikkat etmesi gerekir.

1. Öğretmen gezi-gözlem yerini önceden gidip görmeli, ilgililerle görüşerek gerekli izni almalıdır.

2. Geziden istenilen verimi elde etmek için bir gezi planı hazırlamalıdır.
Planda gezilecek yer, gezi tarihi, gezinin hedefleri, açıkça belirtilmelidir.

3. Öğrencilere geziden önce, nereye gidecekleri, gezinin amacı, burada neleri gözleyecekleri konusunda ön bilgi verilmelidir.

4. Gezi sırasında bir kaynak kişi ile görüşülecekse, öğrencilerle birlikte bu kişiye sorulacak sorular belirlenmelidir.

5. Gezi sırasında öğrencilerin dikkati, gözlemeleri gereken nesne ve
olaylar üzerine çekilmeli, gerekli açıklamalar yapılmalıdır.

6. Geziden dönüldükten sonra öğrencilere gözlemleri anlattırılmalıdır.

7. Öğrencilerden, gezi ve gözlem sonuçlarım bireysel ya da küme çalışması olarak rapor halinde hazırlamaları      istenmelidir.


2. Araştırma-inceleme

Öğrencilerde problem çözme becerisini geliştirmek için araştırma-inceleme yoluyla öğrenmeye yer vermek gerekir. Araştırma ve inceleme yoluyla öğrenme bireysel ya da küme çalışması biçiminde gerçekleştirilebilir. Bu yöntem uygulanırken aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

1. Öğrencilere üzerinde düşünecekleri, onları araştırma ve incelemeye
yöneltecek bir problem verilmelidir. "Sınıfımızı nasıl güzelleştirebiliriz ?", "Köyümüzde hastalıklardan korunmak için neler yapabiliriz ?", "Köyümüzde en sık görülen hastalıklar nelerdir?", "Köyümüzde en çok hangi hayvanlar besleniyor?" soruları hayat bilgisi dersinde öğrencileri araştırmaya yöneltecek sorulardan bazılarıdır.

2. Öğrencilere verilen problemi çözebilmeleri için yararlanacakları kaynak kişi ve kitapların isimleri verilmeli, öğrencilerin çalışmaları sürekli izlenmeli, güçlük çektikleri yerlerde rehberlik edilmeli, yaptıkları hatalar anında düzeltilmelidir.

3. Öğrenciler tarafından önerilen çözüm yolları mümkünse denenmeli
ve uygun olmayanları nedenleri ile açıklanmalı. Doğru çözüm yolları uygulamaya konulmalıdır.

 

3. Soru-cevap

Öğretmenin düzenlediği soruları, öğrencilerin sözlü olarak yanıtlamalarına dayanan bir öğretim yöntemidir. Soru cevap yöntemi, öğrencilerin düşün-
melerim, eksik bilgilerin! fark ederek tamamlamalarım, yeni öğrendikleri bilgi-
leri tekrar etmelerini ve kavramalarım sağlar.

Hayat bilgisi dersinde soru cevap yöntemi dersin basında öğrencilerin
dikkatini çekmek ve onları öğrenmeye karşı güdülemek, öğrendikleri bilgileri
davranışa dönüştürmek ve değerlendirme amacıyla kullanılabilir.

Bu yöntem kullanılırken, soruların açık ve öğrenci düzeyine uygun ol-
ması,onları ezberlemekten çok düşünmeye teşvik edecek sorulara yer verilmesi
gerekir. Bu amaçla "ne" sorusundan çok, "niçin", "neden", "nasıl" ile başlayan sorulara ağırlık verilmelidir.

 

4. Dramatizasyon

Dramatizasyon, öğrencilerin olay, olgu ve durumları mimik, ses ve jest- lerini kullanarak canlandırmaları esasına dayalı bir yöntemdir. Bu yöntemde bir
grup öğrenci oyunu sergilerken, diğer grup onları izler.

Dramatizasyon yöntemi, öğrencilerin öğrenme-öğretme sürecine aktif
katılmalarım, kendi duygu ve düşüncelerim ifade etmelerini, olaylar üzerinde
düşünmelerim ve öğrenmeye karşı güdülenmelerini sağlar.

Dramatizasyon yöntemi kullanılırken aşağıdaki hususlara dikkat
edilmelidir.

1. Dramatizasyonlarda dönüşümlü olarak sınıftaki tüm öğrencilere rol
verilmelidir.

2. Dramatizasyondan önce, oyunun konuşu ve amacı öğrencilere açıklanmalıdır. Böylece öğrenciler, gösteri sırasında nelere dikkat etmeleri gerektiği
hakkında bilgi sahibi olurlar.

3. Gösteri bittikten sonra, gösterideki olaylar, verilen bilgiler, olaylar arasındaki ilişkiler öğrencilere sorulmalı,öğrencilere oyunun ana fikri buldurulmalıdır.

5. Eğitici oyunlar

Oyun, ilköğretim çocuğunun duyuşsal, bilişsel ve psiko motor gelişimi-
ne katkıda bulunan en önemli unsurlardan biridir. Bu dönemde çocuk oyun oynamaktan büyük zevk alır. Bu nedenle öğretmenler eğitici oyunlarla öğrencileri öğrenmeye karşı güdüleyebilir. Öğrenmeyi daha zevkli hale getirebilir.

6. Tartışma

Ögretme-öğrenme sürecini daha canlı etkili ve güdüleyici yapmak amacıy-
la grup üyeleri ile birlikte düşünmelerim, fikir ve düşüncelerini rahatça dile getir-
melerim, başkalarım dinlemeyi öğrenmelerim sağlama amacı güden bir tekniktir.

Bilgilerim, fikirlerim ve düşüncelerini açıkça ortaya koyma olanağına
savuştukları bu yöntemde öğrenciler, sorunları daha iyi anlar ve çözüm yolları
önerirler. Bu yöntemin uygulanması için öğrencilerin gerekli bilgi ve olgunluğa
sahip olmaları ve ön hazırlık yapmaları gerekir.

7. Anlatım

Bir öğrencinin konuşmasından, çok sayıda öğrencinin yararlanmasını ve
konuşan öğrencinin ayrıca sözel ifade gücünün gelişmesini, grup önünde konuşma becerisinin gelişmesini amaçlayan bir tekniktir.

Derslerin ve ünitelerin işlenmesi sırasında diğer metotların yanında yeri
geldikçe anlatım metoduna da yer verilirken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulmalıdır.

l. işlenecek ünitelerin giriş, hazırlık ve özetleme bölümlerinde, 2. Derslerin işlenmesinin herhangi bir bölümünde öğrencilerin ilgi ve dikkatlerinin çekilmesi gereken anlarda,

3. Öğretmenin ve başkalarının kaynak kişi olarak dinlenmesi gerektiği anlarda,

4. Öğretim etkinliklerinde öğrencilere bazı fikirlerin açıklanması gerektiği anlarda,

5. Diğer öğretim metotlarının uygulanmasında süre ve şartların uygun olmadığı anlarda anlatım metoduna yer verilebilir.

8. Hayat bilgisi dersinde küme çalışması

Küme çalışması, öğrencilerin küçük gruplar içinde , birbirleriyle ve Çevreleriyle etkileşim kurarak, araştırıp inceleyerek kendi kendilerine öğrenmelerini sağlayan bir öğretim yöntemidir. Küme çalışmaları öğrencilerin toplumsallaşmasını, iş birliği yapmasını, derse aktif katılımım, sorumluluk almaşım sağlar.
Böylece öğrenci toplumsal ve demokratik yaşama kurallarım öğrenir. Öğrencilerin konuşma, dinleme, araştırma yapma ve problem çözme becerileri gelişir.

Görüldüğü gibi küme çalışması yoluyla öğrenciler bir yandan ünitenin
hedef davranışlarım kazanırken diğer yandan temel toplumsal davranışları kazanabilmektedirler. Bu nedenle küme çalışmalarına hayat bilgisi derslerinde mümkün olduğu kadar çok yer vermek gerekmektedir.

Küme çalışmalarının amaçlarına ulaşması için çok iyi planlanıp, kontrollü bir şekilde uygulanması gerekir. Küme çalışması sırasında aşağıdaki hususlar
göz önünde bulundurulmalıdır.

l. Kümelerin oluşturulması: Küme çalışmalarında, 4-6 öğrencinin bir
küme oluşturması beklenir. Ancak kümedeki öğrenci sayışı kadar küme sayışı
da önemlidir. Bir sınıfta genellikle 5-6 küme olması gerekir. Küme sayışı çoğaldıkça, kümelerin çalışmasını yönlendirmek, kümelere dershanede çalışma orta-
mı hazırlamak, yapılan çalışmaları değerlendirmek güçleşir. Bu nedenle kalabalık sınıflarda küme sayışım arttırmak yerine kümelerdeki üye sayışım arttırmak
daha doğru bir yaklaşım olacaktır.

Küme çalışmasının etkisini artıran en önemli faktörlerden biri kümeyi
oluşturan öğrencilerin başarı, cinsiyet, sosyo ekonomik durum gibi özellikler
açısından farklı olmasıdır. Küme çalışmasında başarılı ve çabuk öğrenen öğrencilerin, daha yavaş öğrenen öğrencilere yardımcı olması beklenir. Yardımın miktarı arttıkça kümenin başarısı da artar. Bu nedenle birleştirilmiş sınıflarda her kümeye l.,2.,3. sınıf öğrencilerinin mümkün olduğunca eşit sayıda dağıtılmasına
ve her kümede en az bir başarılı öğrenci bulunmasına özen gösterilmelidir.

2. Küme çalışmasında, kümelerin ve küme üyelerinin görev ve
sorumluluklarının belirlenmesi:
Küme çalışmalarının etkili olması için her
kümenin ve kümedeki üyelerin birbirine yakın görev ve sorumluluklar almaları Kümeler arasında görev dağılımı yapılırken iki yol izlenebilir:

a. Kümelerin hepsinin aynı konuyu çalışması ya da et-
kinliği gerçekleştirmesi:
Bu yaklaşımda çalışma konuşu tüm kümeler için aynıdır. Öğrencilerin belli bir etkinliği küme içinde küçük gruplar halinde gerçekleştirmelerini sağlar. Kümelere dağıtılacak yeterli sayıda etkinlik olmadığı zaman, ünitenin uygulanması ve konuların çalışılması için yeterli zaman olduğu
durumlarda ve aynı etkinliğin tüm öğrencilerin yapması istendiği zaman bu yak-
laşım tercih edilebilir.

b. Ünitedeki konuların (etkinliklerin) kümelere paylaştırılması:

Bu yaklaşımda ünite, eşit ağırlıklı olarak ve konuların bütünlüğü bozulmadan
bölümlere ayrılır. Her bölümün sorumluluğu bir kümeye verilir. Konular kümelere ayrılırken öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçları göz önünde bulundurulmalıdır. Bu
yaklaşımın bir sakıncası kümelerin yoğunlaştıkları konuları daha iyi öğrenirken,
diğer kümelerin konularında yetersiz kalmalarıdır.

Küme çalışması sırasında kümelerin görev ve sorumluluklarının yanı sıra küme üyelerinin görev ve sorumluklarının belirlenmesi de önemlidir. Küme
çalışmalarında öğretmenlerin karşılaştığı en önemli sorunlardan biri küme çalışmasının genellikle bir iki kişinin üstüne kalmasıdır. Bu duruma düşmemek için
öğrencilerin görev ve sorumluluklarım çok iyi belirlemek ve tüm üyelerin kendilerine düşen görevleri yerine getirip getirmediğini kontrol etmek gerekir. Birleştirilmiş sınıflarda küme çalışmalarının yazılması işi ve grup liderliği ikinci ve üçüncü sınıf öğrencilerine, küme sözcülüğü ise tüm küme elemanlarına dönüşümlü olarak verilmelidir. Küme çalışması sırasında yazılı kaynaklardan yararlanılması gerekiyorsa, okuma becerisi gelişmiş öğrencilerin okuyamayan öğrencilere bu kaynakları okumaları istenmelidir. Birinci sınıf öğrencilere ise yakın çevreden sözel bilgi toplama, resim yapma, dramalarda rol alma , gezi gözlemlerini anlatma gibi görevler verilebilir.

3. Küme çalışmasında öğretmenlerin görevleri: Küme çalışmaları
'ırasında öğretmenlerin temel görevi öğrencilere rehberlik etmektir. Küme çalışması sırasında öğrenciler iyi yönlendirilmezlerse ünitenin amaçlarına ulaşmak
güçleşir, yapılan faaliyetlerle beklenmeyen, istenmeyen davranışlar kazanılabilir. Bu nedenle öğretmen, küme çalışmasına başlamadan önce, öğrencilerin ünitenin amaçları doğrultusunda ne tür faaliyetler yapacaklarım, hangi kaynaklardan yararlanacaklarım, gezip görecekleri yerleri, inceleme ve araştırma konula- nnı, kümelerin nasıl oluşturulacağım, konuların kümelere nasıl paylaştıracağını
planlamalıdır. Ancak daha sonra bu plan, öğrencilerle görüşülerek onların görüş
ve istekleri doğrultusunda yeniden düzenlenebilir.

Planların uygulanması sırasında ise öğretmen, kümelerin yaptıkları çalışmaları sürekli izlemeli, doğru davranışları pekiştirmeli, yanlışları düzeltmelidir.

4. Küme çalışmasında değerlendirme: Küme çalışması, bireysel,
grupla, hem bireysel hem de grupla olmak üzere üç türlü değerlendirilebilir.

Bireysel değerlendirmede, her küme çalışması sonunda tüm öğrencilere
çalışmanın amaçları doğrultusunda hazırlanmış bir ölçme aracı uygulanır. Her
öğrenci başarısına göre değerlendirilir.

Grupla değerlendirmede her kümeye bir ölçme aracı uygulanır. Küme
üyeleri birlikte soruları yanıtlarlar. Böylece her kümenin bir başarı puanı olur.

Üçüncü yaklaşımda ise öğrenciler bireysel olarak ölçme aracındaki soruları yanıtlarlar Ancak bir kümeyi oluşturan öğrencilerin aldıkları puanların aritmetik ortalaması alınarak o kümenin puanı hesaplanır. Böylece öğretmen hem bireysel olarak kimlerin başarılı olduğunu, hem de hangi kümelerin daha iyi olduğunu görebilir.

Birinci yaklaşım öğretmene, her öğrencinin avrı ayrı öğrenme güçlükle-
rini belirlemesine ve onların bireysel yardımda bulunmasına olanak tanır. Ancak
bu tür değerlendirme yapıldığı durumlarda, küme üyelerinin başarı ve başarısızlıkları birbirini etkilemeyeceği için, başarılı öğrenciler başarısız öğrencilerin gelişmesine çok yardımcı olmayabilir.

ikinci yaklaşımda ise her üyenin kümesinin başarısına olumlu ya da
olumsuz katkıda bulunduğu için küme üyelerinin birbirlerine yardım etme egi-
liminin artması beklenir. Ancak öğretmenin, öğrencilerin kümelerine yaptığı bi-
reysel katkıyı belirlemesi güçleşir. Bu nedenle en uygun değerlendirmenin
üçüncü yaklaşım olduğunu söyleyebiliriz. Böylece hem küme üyeleri arasında
dayanışma artar hem de öğretmen, her öğrencinin amaçlar doğrultusundaki gelişme düzeyini kontrol edebilir.

 


 www.ogretmeninsesi.com